De Big Mac Index is een van de bekendste en meest toegankelijke economische indicatoren ter wereld. Hoewel de naam misschien doet vermoeden dat het om fastfood gaat, wordt de Big Mac Index wereldwijd gebruikt om te bepalen of valuta’s over- of ondergewaardeerd zijn ten opzichte van elkaar. Het is een slimme, maar tegelijkertijd verrassend eenvoudige methode om de koopkracht van verschillende munteenheden met elkaar te vergelijken.
Voor ondernemers, beleggers, economen en iedereen die internationaal zakendoet kan de Big Mac Index interessante inzichten bieden. Het laat namelijk zien hoe duur of goedkoop een land werkelijk is en of wisselkoersen overeenkomen met de economische werkelijkheid.
In dit artikel lees je uitgebreid:
- Wat de Big Mac Index precies is
- Waarom deze index ooit is bedacht
- Hoe de berekening werkt
- Wat koopkrachtpariteit (Purchasing Power Parity) betekent
- Hoe betrouwbaar de index eigenlijk is
- Welke kritiek er bestaat
- Waarom ondernemers er toch iets van kunnen leren
- Hoe de Big Mac Index zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld
Wat is de Big Mac Index?
De Big Mac Index is een economische graadmeter die de prijzen van een Big Mac-hamburger in verschillende landen met elkaar vergelijkt. Op basis daarvan wordt berekend of een nationale munt relatief duur of juist goedkoop is ten opzichte van een andere munt, meestal de Amerikaanse dollar.
Het uitgangspunt is verrassend logisch:
Een Big Mac bestaat vrijwel overal uit dezelfde ingrediënten, wordt volgens hetzelfde recept gemaakt en wordt onder dezelfde merknaam verkocht.
Daardoor vormt de hamburger een redelijk vergelijkbaar product over de hele wereld.
Wanneer een Big Mac in Nederland bijvoorbeeld omgerekend veel duurder is dan dezelfde hamburger in de Verenigde Staten, kan dat erop wijzen dat de euro relatief sterk is of dat de dollar juist ondergewaardeerd is.
Door wie is de Big Mac Index bedacht?
De Big Mac Index werd in 1986 geïntroduceerd door het Britse economische weekblad The Economist.
Aanvankelijk was de index vooral bedoeld als een luchtige manier om het ingewikkelde economische begrip Purchasing Power Parity (PPP) uit te leggen. Tot verrassing van velen bleek de methode echter verrassend bruikbaar.
Inmiddels publiceren media, banken, universiteiten en economen wereldwijd regelmatig analyses op basis van de Big Mac Index.
Waarom juist een Big Mac?
Veel mensen vragen zich af waarom economen niet kiezen voor goud, brood of benzine.
Een Big Mac heeft juist verschillende eigenschappen die hem geschikt maken als internationale vergelijking:
- verkrijgbaar in meer dan honderd landen;
- vrijwel overal dezelfde samenstelling;
- dezelfde kwaliteitsstandaard;
- lokaal geproduceerd;
- bevat grondstoffen, arbeid, huur en belastingen;
- de prijs weerspiegelt een groot deel van de lokale economie.
Een Big Mac is daardoor eigenlijk een miniatuurweergave van de economische omstandigheden binnen een land.
Wat is koopkrachtpariteit (Purchasing Power Parity)?
De Big Mac Index is gebaseerd op het economische principe van Purchasing Power Parity (PPP), oftewel koopkrachtpariteit.
Deze theorie stelt dat identieke producten uiteindelijk overal evenveel zouden moeten kosten wanneer wisselkoersen perfect zouden functioneren.
Stel:
- Een Big Mac kost in Amerika $6.
- Diezelfde Big Mac kost in Nederland €6.
Wanneer de wisselkoers precies €1 = $1 bedraagt, zijn beide prijzen gelijk.
Maar stel dat:
- €6 gelijk staat aan $7,50.
Dan is de Big Mac in Nederland feitelijk duurder dan in Amerika. Dat kan erop wijzen dat de euro overgewaardeerd is ten opzichte van de dollar.
Hoe wordt de Big Mac Index berekend?
De berekening is relatief eenvoudig.
Stap 1: bepaal de lokale prijs
Bijvoorbeeld:
Nederland:
€6,50
Verenigde Staten:
$6,00
Stap 2: bereken de impliciete wisselkoers
€6,50 ÷ $6,00 = 1,08
Volgens de Big Mac zou:
1 dollar = €1,08
waard moeten zijn.
Stap 3: vergelijk dit met de echte wisselkoers
Stel dat de werkelijke wisselkoers:
1 dollar = €0,92
bedraagt.
Dan betekent dit dat de euro volgens de Big Mac Index relatief duur is.
Een praktisch voorbeeld
Stel dat een ondernemer machines importeert uit Amerika.
Wanneer de Big Mac Index laat zien dat de dollar sterk ondergewaardeerd is, bestaat de kans dat:
- Amerikaanse producten relatief goedkoop zijn.
- De dollar op langere termijn sterker kan worden.
- Importkosten in de toekomst kunnen stijgen.
Hoewel dit geen garantie is, gebruiken sommige analisten dergelijke informatie als aanvullende indicator.
Wat zegt de Big Mac Index eigenlijk?
De index probeert antwoord te geven op vragen als:
- Is een munt overgewaardeerd?
- Is een munt ondergewaardeerd?
- Hoe duur is een land werkelijk?
- Hoe groot is de koopkracht?
- Is een wisselkoers economisch logisch?
Het gaat dus niet alleen over hamburgers.
Eigenlijk vergelijkt de index de prijsniveaus van complete economieën.
Waarom verschillen Big Mac-prijzen tussen landen?
De prijs wordt beïnvloed door veel meer factoren dan alleen de wisselkoers.
Denk bijvoorbeeld aan:
Lonen
In landen met hoge salarissen liggen personeelskosten aanzienlijk hoger.
Huurprijzen
Restaurants in grote steden betalen vaak hoge huur.
Belastingen
BTW en andere belastingen verschillen sterk per land.
Grondstofprijzen
Ook vlees, brood, kaas en groenten verschillen qua prijs.
Energiekosten
Elektriciteit en gas vormen eveneens een belangrijk onderdeel van de kostprijs.
Concurrentie
In sommige landen concurreert McDonald’s heviger dan elders.
Is de Big Mac Index wetenschappelijk betrouwbaar?
Ja én nee.
De index is gebaseerd op een serieus economisch principe, maar blijft een vereenvoudigde benadering.
Hij geeft een goede indicatie van koopkrachtverschillen, maar houdt geen rekening met alle economische factoren.
Daarom gebruiken economen hem meestal als:
- aanvullende indicator;
- illustratief hulpmiddel;
- snelle vergelijking tussen landen.
Niet als enige basis voor belangrijke economische beslissingen.
Kritiek op de Big Mac Index
Hoewel de index populair is, bestaat er ook kritiek.
Niet ieder land eet Big Macs evenveel
In sommige landen is McDonald’s nauwelijks aanwezig.
Daardoor weerspiegelt de prijs mogelijk niet de volledige economie.
Lokale voorkeuren
In India bevat de Big Mac bijvoorbeeld geen rundvlees.
Dat maakt de vergelijking minder zuiver.
Belastingen verschillen
BTW, invoerrechten en accijnzen verschillen sterk.
Huisvestingskosten
Restaurantlocaties verschillen enorm qua huur.
Lonen lopen uiteen
Arbeid vormt een groot deel van de prijs.
Waarom gebruiken economen de Big Mac Index dan toch?
Omdat hij verrassend veel economische informatie bevat.
Een Big Mac bestaat uit:
- vlees;
- brood;
- kaas;
- groenten;
- verpakkingen;
- transport;
- personeel;
- energie;
- huur;
- belastingen;
- marketing.
Eigenlijk vertegenwoordigt één hamburger een groot deel van een nationale economie.
De Big Mac Index en ondernemers
Voor ondernemers kan de index interessante inzichten bieden.
Bijvoorbeeld wanneer je:
- internationaal inkoopt;
- exporteert;
- investeert;
- buitenlandse leveranciers vergelijkt;
- internationale markten onderzoekt.
De index kan helpen om prijsverschillen tussen landen beter te begrijpen.
Wat betekent een ondergewaardeerde munt?
Wanneer een munt volgens de Big Mac Index ondergewaardeerd is:
- kunnen producten uit dat land relatief goedkoop zijn;
- export uit dat land aantrekkelijk worden;
- buitenlandse investeringen interessanter lijken.
Dit betekent overigens niet automatisch dat de wisselkoers ook daadwerkelijk zal stijgen.
Wat betekent een overgewaardeerde munt?
Een overgewaardeerde munt betekent juist dat producten uit dat land relatief duur zijn.
Dat kan gevolgen hebben voor:
- export;
- toerisme;
- internationale concurrentie.
Voorbeelden uit de praktijk
In verschillende jaren liet de Big Mac Index onder andere zien dat:
- de Zwitserse frank vaak sterk overgewaardeerd was;
- de Noorse kroon regelmatig duur uitviel;
- de Argentijnse peso lange tijd ondergewaardeerd leek;
- de Chinese yuan jarenlang relatief goedkoop werd geacht;
- de Amerikaanse dollar afhankelijk van de economische situatie sterker of zwakker uitviel.
Deze uitkomsten veranderen voortdurend doordat prijzen én wisselkoersen veranderen.
Wordt de Big Mac Index ook door beleggers gebruikt?
Ja.
Veel beleggers gebruiken de index als één van de vele economische indicatoren.
Hij wordt bijvoorbeeld gecombineerd met:
- inflatiecijfers;
- rentestanden;
- economische groei;
- handelsbalansen;
- werkloosheidscijfers.
Op zichzelf voorspelt de Big Mac Index geen beurskoersen of valutabewegingen, maar hij kan wel helpen om de relatieve waardering van valuta in perspectief te plaatsen.
Zijn er alternatieven voor de Big Mac Index?
Ja. Inmiddels bestaan er verschillende vergelijkbare indices.
Bekende voorbeelden zijn:
- de Starbucks Latte Index;
- de iPhone Index;
- de KFC Index;
- de Pizza Index.
Het idee is steeds hetzelfde: een wereldwijd verkrijgbaar product gebruiken om prijsverschillen tussen landen inzichtelijk te maken.
Geen van deze alternatieven heeft echter dezelfde bekendheid en lange geschiedenis als de Big Mac Index.
De voordelen van de Big Mac Index
De populariteit van de Big Mac Index is eenvoudig te verklaren. Enkele sterke punten zijn:
- gemakkelijk te begrijpen;
- gebaseerd op een wereldwijd verkrijgbaar product;
- inzichtelijk voor zowel economen als leken;
- bruikbaar als eerste indicatie van koopkrachtverschillen;
- laat op een toegankelijke manier zien hoe wisselkoersen zich verhouden tot lokale prijsniveaus.
Juist doordat de methode eenvoudig is, wordt de index vaak gebruikt in colleges economie, financiële analyses en nieuwsartikelen.
De nadelen van de Big Mac Index
Tegelijkertijd kent de index duidelijke beperkingen:
- niet ieder land heeft dezelfde consumptiepatronen;
- lokale belastingen en regelgeving beïnvloeden de prijs;
- loonkosten verschillen sterk;
- McDonald’s hanteert niet overal dezelfde prijsstrategie;
- de index houdt geen rekening met financiële markten, rente of geopolitieke ontwikkelingen.
Daarom moet de Big Mac Index vooral worden gezien als een indicatieve maatstaf en niet als een exacte berekening van de werkelijke waarde van een valuta.
Veelgestelde vragen
Is de Big Mac Index serieus bedoeld?
Ja. Hoewel de naam luchtig klinkt, is de index gebaseerd op de economische theorie van koopkrachtpariteit en wordt hij wereldwijd besproken door economen en financiële instellingen.
Hoe vaak wordt de Big Mac Index bijgewerkt?
Traditioneel publiceert The Economist periodiek een bijgewerkte versie, gebaseerd op de meest recente Big Mac-prijzen en actuele wisselkoersen.
Kan de Big Mac Index voorspellen welke valuta gaat stijgen?
Nee. De index geeft alleen een indicatie van de relatieve waardering van valuta. Valutakoersen worden daarnaast beïnvloed door rente, inflatie, economische groei, politiek en marktsentiment.
Waarom is de Big Mac Index populair?
Omdat hij een complex economisch concept op een eenvoudige en herkenbare manier uitlegt. Daardoor is hij zowel voor studenten economie als voor ondernemers, beleggers en geïnteresseerde lezers toegankelijk.
Samenvatting
De Big Mac Index is veel meer dan een grappige vergelijking tussen de prijs van een hamburger. Het is een wereldwijd bekende economische indicator die inzicht geeft in koopkracht, prijsniveaus en de relatieve waarde van valuta. Hoewel de index beperkingen kent en geen volledige economische analyse vervangt, biedt hij een verrassend bruikbaar uitgangspunt om internationale prijsverschillen en wisselkoersen beter te begrijpen.
Voor ondernemers die zaken doen over de grens of de internationale economie willen volgen, is de Big Mac Index een laagdrempelige manier om economische ontwikkelingen in perspectief te plaatsen.