KPI’s kom je overal tegen in ondernemen, management en bedrijfsmodellen. Maar zodra je teams vraagt “waarom meten we dit eigenlijk?”, blijkt vaak dat metrics door elkaar lopen: cijfers worden KPI genoemd, targets worden KPI genoemd, dashboards groeien dicht—en ondertussen stuur je niet écht op resultaat.
In dit artikel leer je precies wat zijn KPI’s, wanneer iets wél of juist géén KPI is, hoe je ze kiest, implementeert en gebruikt voor betere beslissingen.
KPI betekenis: wat is KPI?
KPI is de afkorting van Key Performance Indicator: een kritieke prestatie-indicator die aangeeft in hoeverre je op koers ligt richting een belangrijk doel.
Kort gezegd:
Een KPI is een meetbare indicator die direct laat zien of je strategische doelen haalt.
Wat is een KPI in één zin?
Wat is een KPI? Een KPI is een meetbaar stuurgetal dat laat zien of je vooruitgang boekt richting een cruciaal doel.
Handige vuistregel:
Als je het cijfer weghaalt, kun je dan nog goed sturen op je doel?
Zo niet, dan was het waarschijnlijk een KPI.
Wat zijn KPI’s (en wat niet)?
Veel organisaties meten veel, maar sturen op weinig. Daarom is dit onderscheid belangrijk:
KPI’s zijn:
- Strategisch relevant (gekoppeld aan een doel dat ertoe doet)
- Meetbaar en eenduidig (iedereen berekent het hetzelfde)
- Actiegericht (je kunt er concreet op bijsturen)
- Tijdgebonden (je bekijkt het met een ritme: wekelijks/maandelijks/kwartaal)
KPI’s zijn níet:
- Een lange lijst “leuke cijfers” in een dashboard
- Activiteitsmetingen zonder relatie met resultaat (bijv. “aantal meetings”)
- Vage statements (“klanttevredenheid verbeteren”) zonder meetdefinitie
- Targets zonder indicator (bijv. “€ 1M omzet”) — dat is een doel, geen KPI
KPI’s vs metrics vs targets vs OKR’s (veelgemaakte verwarring)
- Metric (maatstaf): elk meetbaar getal (bijv. websitebezoekers).
- KPI (stuurgetal): de belangrijkste metric die direct aan een doel hangt (bijv. conversieratio).
- Target (streefwaarde): de gewenste waarde van een KPI (bijv. conversieratio naar 3,2%).
- OKR: Objective (ambitie) + Key Results (meetbare resultaten). Key Results lijken vaak op KPI’s, maar OKR’s zijn doorgaans kortcyclischer en veranderlijker.
Waarom KPI’s essentieel zijn voor management en groei
Goede KPI’s zorgen voor:
- Focus: je maakt duidelijk wat écht belangrijk is.
- Alignment: teams werken aan hetzelfde doel (minder eilandjes).
- Besluitvorming op feiten: minder onderbuik, meer richting.
- Sneller bijsturen: je detecteert problemen vroeg.
- Eigenaarschap: verantwoordelijkheden worden concreet.
De 4 soorten KPI’s die je moet kennen
1) Strategische KPI’s
Sturen op de belangrijkste bedrijfsdoelen (groei, winst, klantwaarde).
Voorbeelden:
- Omzetgroei (%)
- EBITDA-marge
- Net Revenue Retention (NRR)
- Customer Lifetime Value (CLV)
2) Operationele KPI’s
Sturen op procesprestaties en uitvoering.
Voorbeelden:
- Doorlooptijd order-to-delivery
- First Time Right (%)
- Foutpercentage
- Bezettingsgraad
3) Leading vs lagging KPI’s
- Leading = voorspellend (je kunt vroeg ingrijpen)
Voorbeeld: aantal demo-aanvragen → voorspeller van omzet. - Lagging = achteraf-resultaat (je ziet het pas later)
Voorbeeld: omzet → resultaat achteraf.
Sterke KPI-set = combinatie van leading én lagging.
4) Kwalitatieve signalen (geen KPI, wél waarde)
Denk aan klantinterviews, NPS-commentaren, sales notes. Gebruik dit als context, maar maak er pas KPI’s van als je het meetbaar en herhaalbaar definieert.
Hoeveel KPI’s heb je nodig?
Een veelgemaakte fout is “meer KPI’s = meer controle”. In de praktijk geldt:
- Bedrijfsniveau: 5–12 KPI’s (liefst 7–9)
- Afdelingsniveau: 5–10 KPI’s
- Team/rolniveau: 3–7 KPI’s
Alles daarboven wordt vaak ruis. Als alles belangrijk is, is niets belangrijk.
Stap-voor-stap: KPI’s bepalen die wérken
Stap 1 — Begin bij je doel (niet bij je data)
Formuleer het doel zo concreet mogelijk:
- “Meer winst” → te vaag
- “Brutomarge van 42% naar 47% in 12 maanden” → stuurbaar
Stap 2 — Kies het juiste perspectief (waarde voor wie?)
Stel jezelf de vraag:
- Welke waarde lever je aan klanten?
- Welke waarde moet je creëren voor het bedrijf (winst/continuïteit)?
- Welke waarde moeten teams leveren (kwaliteit/snelheid)?
Stap 3 — Maak een KPI-keten (oorzaak → gevolg)
Voorbeeld e-commerce:
- Leading: productpagina conversie
- Leading: add-to-cart rate
- Lagging: checkout conversie
- Lagging: omzet per bezoeker
Zo voorkom je dat je alleen achteraf-resultaten meet.
Tip: In veel organisaties helpt het om eerst de huidige situatie en gewenste situatie scherp te krijgen. Lees daarvoor ook ons artikel over het Ist-Soll model.
Stap 4 — Schrijf een KPI-definitie (zodat niemand discussie krijgt)
Leg vast:
- Naam KPI
- Doel (waarom meten we dit?)
- Formule (exact)
- Databron(nen)
- Meetfrequentie (dag/week/maand)
- Owner (wie is verantwoordelijk?)
- Streefwaarde + bandbreedtes
- Actie bij afwijking (wat doen we als het rood is?)
Stap 5 — Test op “actiegericht”
Vraag: welke beslissing neem je anders als deze KPI stijgt of daalt?
Als het antwoord “geen idee” is, is het waarschijnlijk geen goede KPI.
Stap 6 — Maak KPI’s zichtbaar en bespreekbaar
- Eén dashboard per doelgroep (directie ≠ operatie)
- Ritme: weekreview (operationeel) + maandreview (management) + kwartaalstrategie
- Focus op trends, niet op één datapunt
KPI-frameworks die je direct kunt gebruiken
Balanced Scorecard (BSC)
Meet vanuit 4 perspectieven:
- Financieel
- Klant
- Interne processen
- Leren & groei
Sterk als je balans wilt tussen korte termijn (financieel) en lange termijn (ontwikkeling).
North Star Metric (NSM)
Eén centrale KPI die het succes van je product/dienst samenvat.
Voorbeelden:
- SaaS: “Actieve teams per week”
- Marketplace: “Succesvolle transacties per week”
- Content platform: “Terugkerende lezers per maand”
Let op: NSM werkt goed als je businessmodel eenduidig is. Vaak heb je daarnaast ondersteunende KPI’s nodig.
AARRR-funnel (Pirate Metrics)
Voor groei/marketing:
- Acquisition
- Activation
- Retention
- Referral
- Revenue
Perfect voor startups, scale-ups en digitale bedrijven.
KPI’s per afdeling: voorbeelden (met uitleg)
KPI’s voor Sales
- Conversieratio lead → klant (%)
- Gemiddelde salescyclus (dagen)
- Winrate (%)
- Pipeline coverage (pipeline / target)
- Gemiddelde dealgrootte (€)
Valkuil: alleen omzet meten. Dan stuur je te laat.
KPI’s voor Marketing
- Cost per Lead (CPL)
- Customer Acquisition Cost (CAC)
- Marketing Qualified Leads (MQL)
- Conversie landingspagina (%)
- Organisch verkeer + engagement
Valkuil: vanity metrics zoals “volgers” zonder impact op omzet.
KPI’s voor Customer Success / Service
- Net Promoter Score (NPS) of CSAT
- First Response Time
- Time to Resolution
- Churn (%)
- Retentie / renewal rate (%)
Valkuil: alleen tickets sluiten; niet meten of problemen echt opgelost zijn.
KPI’s voor Operations / Supply Chain
- On-time delivery (%)
- Doorlooptijd (dagen/uren)
- Voorraadrotatie
- Foutpercentage
- Kosten per order
Valkuil: snelheid optimaliseren ten koste van kwaliteit.
KPI’s voor Finance
- Brutowinstmarge (%)
- EBITDA-marge
- Cash conversion cycle
- Debiteuren dagen (DSO)
- Forecast accuracy (%)
Valkuil: te veel achteraf-rapportage, te weinig stuurinformatie.
KPI’s voor HR / People
- Time-to-hire
- Verloop (%)
- Verzuim (%)
- Employee engagement score
- Performance distribution / ontwikkeling
Valkuil: meten wat makkelijk is in HR-systemen, niet wat het bedrijf nodig heeft.
KPI voorbeelden (concreet) die vaak goed werken
Hier is een set “klassiekers” die in veel bedrijfsmodellen relevant zijn:
- Omzetgroei (%)
- Brutomarge (%)
- Netto winst (%)
- CAC (kosten om een klant te werven)
- CLV (waarde per klant)
- Churn (%) (klantverlies)
- NRR (%) (retentie incl. upsell; vooral SaaS)
- Conversieratio (%)
- Doorlooptijd (tijd van start tot levering)
- NPS/CSAT (tevredenheid)
Belangrijk: dezelfde KPI kan goed of slecht zijn afhankelijk van je strategie. Kies nooit blind.
KPI’s implementeren: zo maak je het werkbaar (niet alleen “een dashboard”)
1) Begin klein
Kies 5–9 KPI’s op bedrijfsniveau. Voeg pas toe als je er structureel op stuurt.
2) Maak het eigenaarschap expliciet
Elke KPI heeft:
- 1 owner (verantwoordelijk)
- 1 backup (continuïteit)
- Heldere acties bij rood/oranje/groen
3) Spreek één waarheid af
- Eén definitie
- Eén databron
- Eén berekening
Anders ontstaan KPI-oorlogen (“mijn dashboard zegt iets anders”).
4) Verbind KPI’s aan ritme en gedrag
KPI’s werken pas als je ze gebruikt in:
- Weekstart
- MT-overleg
- Kwartaalreview
- Performancegesprekken (voorzichtig en fair)
Veelvoorkomende valkuilen (en hoe je ze voorkomt)
Valkuil 1: KPI’s zonder doel
Oplossing: begin altijd met “waarom bestaat deze KPI?”
Valkuil 2: alleen lagging KPI’s
Oplossing: voeg leading KPI’s toe die eerder signaleren.
Valkuil 3: vanity metrics
Oplossing: kies metrics die aantoonbaar bijdragen aan waarde (omzet, retentie, kwaliteit).
Valkuil 4: te veel KPI’s
Oplossing: beperk, bundel en maak keuzes. Een KPI-set is een strategie in cijfers.
Valkuil 5: KPI’s worden “afrekenen”
Oplossing: gebruik KPI’s als leer- en stuurinstrument. Anders gaan mensen de cijfers “managen” i.p.v. het werk.
KPI-dashboard: wat moet erin (en wat liever niet)?
Wat wél werkt
- Trend (bijv. laatste 12 weken / 12 maanden)
- Doel (target) + bandbreedtes
- Segmentatie (per product, regio, kanaal)
- Contextnotities (waarom piek/dip?)
- Actiepuntenlijst gekoppeld aan KPI’s
Wat liever niet
- 30 tegels met losse cijfers
- Alleen “today’s number” zonder trend
- Grafieken zonder definities
KPI’s formuleren: template (copy-paste)
Gebruik dit als standaard in je organisatie:
KPI-naam:
Doel: (welk doel ondersteunt dit?)
Definitie: (wat telt wel/niet mee?)
Formule: (exact)
Databron(nen):
Meetfrequentie:
Rapportage-eigenaar:
Streefwaarde:
Signaalwaarden: groen/oranje/rood
Actie bij rood: (wie doet wat, binnen welke termijn?)
Opmerkingen: (assumpties, datakwaliteit, wijzigingen)
FAQ
Wat zijn KPI’s?
KPI’s zijn kritieke prestatie-indicatoren: meetbare stuurgetallen die laten zien of je op koers ligt richting belangrijke doelen.
Wat is een KPI?
Een KPI is een key performance indicator: een meetbare indicator gekoppeld aan een strategisch doel, waarmee je kunt bijsturen.
Wat is KPI (kpi betekenis)?
KPI betekent Key Performance Indicator, oftewel een kritieke prestatie-indicator.
Hoeveel KPI’s moet je hebben?
Meestal werkt 5–12 KPI’s op bedrijfsniveau het best. Meer leidt vaak tot ruis en minder focus.
Wat is het verschil tussen KPI en metric?
Een metric is elk meetbaar getal. Een KPI is de belangrijkste metric die direct gekoppeld is aan een cruciaal doel.
Samengevat
- KPI betekenis: Key Performance Indicator = kritieke prestatie-indicator.
- Wat zijn KPI’s: de belangrijkste stuurgetallen die direct aan doelen hangen.
- Goede KPI’s zijn strategisch, meetbaar, actiegericht en hebben eigenaarschap.
- Combineer leading en lagging KPI’s.
- Houd het aantal KPI’s beperkt en koppel ze aan een vast overleg- en verbeter ritme.