Wanneer iemand overlijdt, heeft dat niet alleen emotionele impact, maar vaak ook grote financiële gevolgen voor de achterblijvende partner en/of kinderen. Om dat risico op te vangen bestaat het nabestaandenpensioen. Toch is voor veel mensen onduidelijk wat een nabestaandenpensioen precies is, wanneer je er recht op hebt en hoeveel het daadwerkelijk oplevert.
In dit uitgebreide artikel lees je alles wat je moet weten over het nabestaandenpensioen: van de betekenis en werking tot verschillen per situatie (werknemer, zelfstandige, gezinssamenstelling en regio).
Wat is een nabestaandenpensioen?
Een nabestaandenpensioen is een financiële uitkering voor de partner en/of kinderen van iemand die overlijdt. Het doel is om (een deel van) het inkomen van de overledene te vervangen, zodat nabestaanden niet direct in financiële problemen komen.
Het nabestaandenpensioen bestaat meestal uit twee onderdelen:
- Partnerpensioen – voor de partner van de overledene
- Wezenpensioen – voor kinderen tot een bepaalde leeftijd
Dit pensioen wordt uitgekeerd via:
- Een pensioenregeling bij de werkgever
- De overheid (AOW-gerelateerd)
- Of aanvullende privévoorzieningen
Waarom is een nabestaandenpensioen belangrijk?
Veel huishoudens zijn financieel afhankelijk van twee inkomens, of zelfs van één hoofdkostwinner. Bij overlijden kan het inkomen ineens fors dalen, terwijl vaste lasten blijven doorlopen.
Het nabestaandenpensioen helpt bij:
- Huur of hypotheek
- Dagelijkse kosten
- Studiekosten van kinderen
- Financiële rust in een moeilijke periode
Zonder goede regeling kan het inkomen van de partner meer dan halveren.
Welke soorten nabestaandenpensioen zijn er?
1. Partnerpensioen
Dit is een maandelijkse uitkering voor de achterblijvende partner. De hoogte is vaak gebaseerd op:
- Het salaris van de overledene
- Het opgebouwde pensioen
- De afspraken in de pensioenregeling
Er zijn twee hoofdvormen:
- Op opbouwbasis: opgebouwd tijdens het dienstverband
- Op risicobasis: alleen verzekerd zolang iemand in dienst is
Bij een risicobasis vervalt het partnerpensioen vaak als iemand uit dienst gaat.
2. Wezenpensioen
Het wezenpensioen is bedoeld voor kinderen van de overledene. Dit wordt meestal uitgekeerd:
- Tot 18 jaar
- Of tot 21 of 27 jaar als het kind studeert (afhankelijk van regeling)
Sinds de nieuwe pensioenregels is het wezenpensioen vaak verhoogd en duidelijker geregeld.
3. ANW-uitkering (overheid)
Naast pensioenregelingen bestaat de Algemene nabestaandenwet (ANW). Dit is een uitkering van de overheid voor nabestaanden die aan specifieke voorwaarden voldoen, zoals:
- Zorg voor kinderen onder de 18
- Arbeidsongeschiktheid
- Geboren vóór een bepaalde datum
Niet iedereen komt hiervoor in aanmerking, en de uitkering is vaak beperkt.
Hoe werkt een nabestaandenpensioen in de praktijk?
De werking van een nabestaandenpensioen hangt af van de situatie:
1. Iemand overlijdt
2. De partner of nabestaanden melden dit bij:
- De pensioenuitvoerder
- Eventueel de SVB (voor ANW)
3. Er wordt gekeken:
- Of er recht is op partner- en/of wezenpensioen
- Hoe hoog de uitkering is
4. De uitkering wordt maandelijks uitgekeerd
Belangrijk: je moet vaak zelf actie ondernemen. Een nabestaandenpensioen wordt niet altijd automatisch gestart.
Hoe hoog is een nabestaandenpensioen?
De hoogte verschilt sterk per persoon en regeling. Gemiddeld geldt:
- Partnerpensioen: ± 50% tot 70% van het ouderdomspensioen
- Wezenpensioen: ± 10% tot 20% per kind
Factoren die invloed hebben:
- Salaris en dienstjaren
- Pensioenregeling van de werkgever
- Burgerlijke staat (gehuwd, geregistreerd partnerschap, samenwonend)
- Leeftijd van de nabestaanden
Nabestaandenpensioen en samenwonen
Niet alleen gehuwden hebben recht op een nabestaandenpensioen. Vaak geldt:
- Gehuwd of geregistreerd partnerschap: automatisch recht
- Samenwonend: soms alleen met een samenlevingscontract
Controleer dit goed, want zonder registratie kan het recht vervallen.
Nabestaandenpensioen voor zelfstandigen en ondernemers
Voor zelfstandigen is een nabestaandenpensioen niet automatisch geregeld. Er is geen werkgever die pensioen afdraagt. Veel zzp’ers en ondernemers moeten dit zelf regelen via private oplossingen of aanvullende verzekeringen.
In dit kader wordt vaak gekeken naar bredere pensioenvormen voor zelfstandigen, waarbij het nabestaandenrisico soms wordt meegenomen of juist apart moet worden afgedekt.
Voor directeur-grootaandeelhouders (DGA’s) speelt daarnaast soms een lijfrente voor DGA’s een rol als aanvullende voorziening voor partner of gezin.
Wat gebeurt er bij scheiding of nieuwe relatie?
- Bij scheiding kan een ex-partner recht houden op (een deel van) het partnerpensioen
- Bij een nieuwe relatie moet deze vaak actief worden aangemeld
- Niet elke regeling staat meerdere aanspraken toe
Dit maakt het belangrijk om veranderingen in je privésituatie altijd door te geven aan de pensioenuitvoerder.
Veelgemaakte misverstanden over nabestaandenpensioen
- “Mijn partner krijgt automatisch genoeg inkomen”
- “Iedereen krijgt ANW”
- “Samenwonen is altijd voldoende”
- “Mijn pensioen is goed geregeld, dus nabestaanden ook”
In de praktijk blijkt het nabestaandenpensioen vaak lager dan verwacht.
Hoe kun je controleren of je nabestaandenpensioen goed geregeld is?
Je kunt dit doen door:
- Je pensioenregeling of UPO te bekijken
- In te loggen op mijnpensioenoverzicht.nl
- Te berekenen wat je partner netto overhoudt
- Eventueel aanvullend advies in te winnen
Dit geeft rust en voorkomt financiële verrassingen.
Nabestaandenpensioen en regionale verschillen
Hoewel pensioen landelijk is geregeld, zie je regionaal verschillen in:
- Sectoren en cao’s
- Aantal zelfstandigen
- Aanvullende regelingen via werkgevers
In regio’s met veel zzp’ers en ondernemers is het nabestaandenpensioen vaak minder vanzelfsprekend, wat extra aandacht vereist.
Samengevat: wat is een nabestaandenpensioen?
Een nabestaandenpensioen is een essentiële financiële voorziening voor partner en kinderen na overlijden. De exacte werking en hoogte hangen af van werk, pensioenregeling en persoonlijke situatie. Vooral voor samenwonenden, zelfstandigen en ondernemers is het belangrijk om hier actief bij stil te staan.
Door je nabestaandenpensioen goed te begrijpen en tijdig te controleren, zorg je voor financiële zekerheid voor de mensen die je achterlaat.
